Bài 24. Nghĩa tường minh và hàm ý

1
KÍNH CHÀO THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN 9
Giáo viên: Lờ Th? Trỳc H�
2
Có mấy thành phần biệt lập? Kể ra.
Đặt câu với thành phần cảm thán.
ĐÁP ÁN:
1. Có 4 thành phần biệt lập:
- Thành phần tình thái.
- Thành phần cảm thán.
- Thành phần gọi đáp.
- Thành phần phụ chú.
2. Chao ôi, bạn sẽ về.


KIỂM TRA BÀI CŨ
3
4
Tiết 124
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
5
MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức:
- Khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý.
- Tác dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hằng ngày.
2. Kỹ năng:
- Nhận biết được nghĩa tường minh và hàm ý trong câu.
- Giải đoán được hàm ý trong văn cảnh cụ thể.
- Sử dụng hàm ý sao cho phù hợp với tình huống giao tiếp.
3. Thái độ:
Biết vận dụng các câu ca dao, tục ngữ trong cuộc sống.
6
Từơng minh
Rõ ràng
cặn kẽ
Sáng sủa
7
Hàm ý
Ngầm
Cái trong lòng
suy tưởng
8
I. Phân biệt nghĩa tường minh
và hàm ý .

1. Ví dụ : (Sgk-Trg75)
-Trời ơi , chỉ còn có năm phút!

Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
Đoạn trích :
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút !
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già .
- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
9
Trả lời:
- Anh thanh niên cảm thấy tiếc nuối vì thời gian gặp gỡ bác họa sĩ và cô kĩ sư sắp kết thúc.
- Anh không nói thẳng điều đó bởi anh muốn giấu cảm xúc của mình nên ngại ngần, e thẹn.
10
I. Phân biệt nghĩa tường minh
và hàm ý .

1. Ví dụ : (Sgk)
- Ô ! Cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây này !

Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
Đoạn trích :
Trời ơi, chỉ còn có năm phút !
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già .
Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
11
I. Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý .

1. Ví dụ : (Sgk)
2. Nhận xét:
- Trời ơi, chỉ còn cú năm phút !

Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
Đoạn trích :
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút !
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già .
- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
- Ô! Cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây này!
=> Cõu di?n d?t tr?c ti?p di?u mu?n núi
Câu không diễn đạt trực
tiếp điều muốn nói
12
I. Phân biệt nghĩa tường minh
và hàm ý .

1. Ví dụ : (Sgk)
2. Nhận xét:

Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
3. Ghi nh?: (Sgk)
13
I. Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý .

2. Nhận xét:
1. Ví dụ : SGK

Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
3. Ghi nh?: (Sgk /tr 75 )
Điểm giống và khác nhau giữa nghĩa tường minh và hàm ý:
Giống nhau : Đều sử dụng lời nói để diễn đạt 1 thông tin.
Khác nhau :
+ Tường minh: Diễn đạt trực tiếp điều muốn nói.
+ Hàm ý: Điều muốn nói không trực tiếp diễn đạt bằng từ ngữ trong câu mà phải suy ra từ những từ ngữ ấy. -> Diễn đạt gián tiếp điều muốn nói.
14
Tìm hàm ý trong những mẩu đối thoại sau:
- Anh ơi quả khế chín rồi kìa!
- Cành cây cao lắm!
 Hàm ý: Em muốn anh hái quả khế cho em
15
Bài tập nhanh
Theo em câu sau được mang hàm ý hay nghĩa tường minh
1.Con mèo đen đã chết.
- Thông báo cái chết của con mèo
-> Câu mang nghĩa tường minh
2. Lan học có giỏi không?
Lan hát và múa rất hay.
- Hàm ý : Lan học không giỏi.
16
Tục ngữ:
- Không thầy đố mày làm nên

- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
Nghĩa tường minh
Hàm ý
17
* Lưu ý :
- Hàm ý thường được sử dụng trong giao tiếp và các văn bản nghệ thuật.
- Hàm ý phụ thuộc vào tình huống giao tiếp.
- Hàm ý có thể xuất hiện trong cử chỉ, hành động.
18
I. Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý .


Tiết 124: Nghĩa tường minh và hàm ý
II. Luyện tập.
3. Ghi nh?: (Sgk/trang 75)
2. Nhận xét .
1. Ví dụ : SGK
19

Bài tập 1: ( SGK/trang 75 )
Đọc lại đoạn trích sau:
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn.Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế,thong thả đi đến chỗ bác già.
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
( Trích: “ Lặng lẽ Sa Pa” - Nguyễn Thành Long)


20
Mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội đi.
Câu: “Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy”.
- Từ: “Tặc lưỡi”.
 Cô gái rất bối rối ngượng ngùng, cô định kín đáo để lại chiếc khăn tay làm kỉ niệm cho anh thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà tưởng cô bỏ quên, nên gọi cô để trả lại.
THẢO LUẬN NHÓM (3 Phút)
21
-> Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đâu, hãy mời ông ấy.
Bài tập 2: ( SGK/trang 75 )
Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:
Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu anh một hoạ sĩ lão thành nhé. Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp. Anh đưa khách về nhà đi. Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.
(Nguyễn Thành Long-Lặng lẽ Sa Pa)
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
TiÕt 124:
22
Bài tập 3: Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý:
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm !
Anh Sáu vẫn ngồi im giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi !
Anh cũng không quay lại .
( Nguyễn Quang Sáng – Chiếc lược ngà)
Trả lời:
Câu “Cơm chín rồi !” hàm ý là: “Ông vô ăn cơm đi!”
23
Bài tập 4: Nhận xét các câu in đậm có phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao?
a/ Hà, nắng gớm, về nào…
=> Không chứa hàm ý, chỉ là câu nói lảng.
b/ Tôi thấy người ta đồn…
=>Là câu không chứa hàm ý, chỉ là câu nói dở dang.
24
Bài tập 1: Mẫu chuyện vui:
“ Kẻ cắp gặp bà già”
Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái. Anh chàng thứ nhất nói:
_ Chào em tưởng em như Hằng Nga.
Anh chàng thứ hai nói:
_ Anh cứ tưởng em là người ở cung quảng mới xuống.
Cô gái:
_ Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?

- Chào em tưởng em như Hằng Nga.
- Anh cứ tưởng em là người ở cung quảng mới xuống.
-Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
Trông em thật là xinh đẹp! Em đẹp như Hằng Nga.
Hai anh là kẻ lừa dối!
CỦNG CỐ
25

+ Tình huống : Em được một người bạn trong lớp mời đi dự sinh nhật vào sáng chủ nhật tuần này. Thế nhưng bố mẹ em đã có kế hoạch đưa cả gia đình về quê thăm ông bà ngoại. Vì thế em không thể đến dự sinh nhật bạn ấy được. Em sẽ nói như thế nào để bạn biết em sẽ không có mặt ?

1. Mình không đi được đâu.
2. Ôi ! Tiếc quá ! Chủ nhật này mình cùng gia đình về quê thăm ông bà rồi.
Bài tập 2:
26
Thế nào là nghĩa từơng minh và hàm ý?
1. Làm bài tập:
Viết 1 đoạn văn 10- 15 câu chủ đề “ Thiên
nhiên xung quanh em”. Trong đó có chứa 1
thành phần biệt lập và có câu mang nghĩa hàm ý
2. Chuẩn bị bài:
Nghị luận về 1 đoạn thơ , bài thơ
Hướng dẫn về nhà
27
Chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và các em học sinh !